آستارا ، بندر انزلى ، رشت ، رودبار ، رودسر و صومعه‌سرا ، در فاصله سالهاى 1355 و 1365 نسبت به دورهء ده‌ساله قبل رو به افزايش و در ساير شهرستانها رو به كاهش نهاده است . بررسى موقعيت جغرافيائى اين‌روستاها نشان مىدهد كه اغلب آنها در دهستانهاى جلگه‌اى قرار داشته و از رشد جمعيتى بالاترى برخوردار بوده‌اند . تعداد اين قبيل از روستاها در دهستانهاى كوهپايه‌اى و كوهستانى بسيار اندك بوده و از ميزان رشد جمعيتى كمترى در مقايسه با آباديهاى مشابه در نقاط جلگه‌اى برخوردار بوده‌اند . جدول شماره 7 تعداد آباديهاى داراى سكنه استان را برحسب جمعيت و به تفكيك شهرستان نشان مىدهد . از نظر توزيع آباديها برحسب جمعيت ، نه‌تنها تفاوتهاى محسوسى بين شهرستانهاى استان وجود دارد بلكه تفاوتهاى قابل ملاحظه‌اى نيز در مقياس دهستانى در داخل محدوده‌هاى شهرستانى به چشم مىخورد به گونه‌اى كه اگر براى سهولت مقايسهء آباديها را در 5 ردهء بسيار كوچك ( كمتر از 500 نفر ) ، كوچك ( 500 تا 1000 نفر ) ، متوسط ( 1000 تا 2500 نفر ) ، بزرگ ( 2500 تا 5000 نفر ) و بسيار بزرگ ( آباديهاى بيش از 5000 نفر ) گروه‌بندى كنيم توزيع آنها برحسب دهستان در شهرستانهاى گيلان به شرح جدول شمارهء 8 خواهد بود . 5 - 2 ساخت جمعيت در بحث مربوط به ساخت جمعيت ، اهميت خاصى به دو عامل جنس و سن داده مىشود به گونه‌اى كه در مطالعه‌اى از اين نوع ، در وهلهء اول وضع جمعيت را برحسب جنس و سن مورد مداقه قرار مىدهند . مطالعه جمعيت برحسب اين دو عامل را مطالعهء تركيب سنى و جنسى جمعيت مىنامند . در مراحل بعد ، ساخت جمعيت را در رابطه با عواملى چون وضع ازدواج و زناشويى ، سواد ، اشتغال و صفاتى از اين نوع مورد تحليل قرار مىدهند و مطالعهء جمعيت برحسب اين عوامل را ساخت زناشوئى ، سواد و ساخت شغلى مىنامند . در بين مجموعهء اين عوامل بايد مطالعه جمعيت برحسب جنس و سن را نخستين گام هرنوع تجزيه و تحليل جمعيتى دانست زيرا از آن طريق است كه مىتوان به بخش عمده‌اى از ويژگيهاى كلى جمعيت و تاريخچه تغيير و تحول آن پى برد . 1 - 5 - 2 تركيب جنسى جمعيت گيلان مطالعات مختلف در جمعيت‌شناسى نشان داده است كه تعداد پسرها به هنگام تولد بيش از تعداد دختران است و تفاوتى نزديك به پنج درصد بين تعداد اوّليهء آنها در هرنسل وجود دارد . اين نسبت يعنى 105 تولد پسر در مقابل 100 تولد دختر را « نسبت جنسى » جمعيت به هنگام تولد مىنامند . از آن‌پس ، تعداد افراد دو جنس تحت تأثير شرايط و اوضاع و احوال زندگى تغيير مىيابد . در جوامعى كه از جريانهاى مهاجرتى به دور بوده و از اميد زندگى حدود 60 سال به هنگام تولد برخوردار باشند تعداد افراد دو جنس در حوالى 40 - 50 سالگى به هم نزديك شده و نوعى تعادل بين تعداد زنان و مردان در اين سنين به وجود مىآيد . با افزايش اميد زندگى به هنگام تولد به ويژه از حدود 65 سال به بعد ، تعداد زنان در سنين بالاتر بر تعداد مردان فزونى مىيابد و تعادل موجود بين تعداد آن‌دو به‌هم مىخورد . بررسى نتايج سرشماريهاى كشور نشان مىدهد كه نسبت جنسى جمعيت استان گيلان همواره پايين‌تر از جمعيت كشور بوده و در طول زمان نيز از نوسانهاى كمترى برخوردار بوده است اين نسبت در جمعيت بازسازى شده اين استان در محدودهء سرشمارى سال 1365 در مقايسه با ارقام مربوط به جمعيت كشور به شرح زير بوده است : و تغييرات آن در نقاط مختلف به ويژه در نقاط شهرى در قياس با جمعيتهاى شهرى و روستائى كشور نيز بسيار ناچيز بوده است : * . لازم به يادآورى است كه بررسى تغييرات اين نسبت در سرشمارى سال 1335 نيز همين نتيجه را به دست مىدهد ( نسبت جنسى جمعيت گيلان 9 / 99 و كشور 6 / 103 ) لكن چون بازسازى جمعيت سال 1335 در محدودهء سرشمارى سال 1365 با اشكالات عديده‌اى مواجه است بحث مقايسه‌اى آمار و اطلاعات سرشمارى را به دورهء 20 ساله 1345 و 1365 محدود كرده است . محدود بودن دامنهء نوسان نسبت جنسى جمعيت گيلان در طول زمان به معنى بركنارى اين استان از جريانات شديد مهاجرتهاى بين استانى است . ناچيز بودن اين تفاوت در بين نقاط شهرى و روستايى استان نيز انعكاسى از محدوديت جريانات مهاجرتى تغييردهندهء نسبت جنسى جمعيت در بين نقاط شهرى و روستائى آن است . نزديكى ارقام مربوط به نسبت جنسى و محدود بودن دامنهء تغيير آن در محدوده‌هاى كوچك تقسيماتى نيز حاكى از مشابهتهاى كلى وضع اسكان و استقرار در نقاط مختلف استان است . بر اساس نتايج سرشمارى سال 1365 نسبت جنسى جمعيت در بين شهرستانهاى گيلان بين 1 / 101 در شهرستان لاهيجان و 0 / 106 در شهرستان آستارا نوسان داشته است . بالاترين مقدار اين نسبت در بين شهرهاى استان با رقم استثنايى 4 / 111 به شهر لوشان و پائين‌ترين آن با 8 / 99 به شهر لاهيجان تعلق داشته است . نوسان اين نسبت در نقاط روستائى استان به تفكيك شهرستان از حد طبيعى خارج نبوده و بين 100 در بندر انزلى و 3 / 106 در نقاط روستائى آستارا قرار داشته است و مقدار آن در جمعيت روستائى استان 6 / 102 بوده است . بدين‌ترتيب در صورتىكه از وضع خاص شهرستان لوشان به جهت